सरल गीता (श्रीमद्भागवद्गीताको नेपाली पद्यानुवाद, शृङ्खला-९४)

~स्व. पण्डित जीवनाथ उपाध्याय अधिकारी~

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम्।।३९।।
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणै।।४०।।

जुन् सुख्‌ले पहिले तथा पछि पनि मोहित् गरी राख्तछ
निद्रा, अल्छी, प्रमादजन्य सुख त्यो तामस् भनी ख्यात छ।
पृथ्वीदेखि लिएर स्वर्गतकका देवादि योनि पनि
कोही व्यक्ति अछूत् रहन्न तीन यी गुणले बुझे यो तिमी।।२१।।

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणै।।४१।।
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम्।।४२।।

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य शूद्र सबका आचार धर्मादिक
आफ्नू आफ्नु स्वभावका अनुरूपै छन् भिन्नभिन्नै सब।
शम्, दम्, शौच, तप, क्षमा, सरलता, आस्तिक्‌पना शास्त्रका
अध्यापन् अनि अध्ययन्, प्रकृतिगत् यी धर्म हुन् विप्रका।।२२।।

शौर्य तेजो धृतिर्दाध्यं युद्धे चाप्यपलायनम्।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम्।।४३।।
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम्।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम्।।४४।।

तेजीलोपन, शूरता, चतुरता, धीरत्व युद्धाग्रह
मालिक्‌पन र उदारता प्रकृतिगत् हुन् क्षेत्रीका धर्म त।
वाणिज्यै, कृषि, गाईपालनहरू हुन् वैश्य धर्मै बुझ
सेवा, चाकरी, उच्च वर्णजनको यो शूद्रको धर्म छ।।२३।।

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धि लभते नरः।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विदन्ति तच्छृणु।।४५।।
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम्।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः।।४६।।

जातिगत् निज कर्म नभुले सिद्धि स्वयम् मिल्दछ
जे गर्दा हुँदि सिद्धि मिल्छ त्यही नै भन्दै छु फेरी अब।
जस्‌देखि सब जीव जन्मिन गए, जस्‌ले जगत् व्याप्त छ
त्यस्‌कै पूजन जातमाफिक गरे सिद्धि स्वयम् मिल्दछ।।२४।।

(क्रमशः)